Śląski Festiwal Nauki Katowice to nie tylko miejsce spotkań z nauką, ale również przestrzeń, w której docenia się tych, którzy ją tworzą, rozwijają i popularyzują. Od drugiej edycji festiwalu systematycznie przybywa konkursów i wyróżnień. Najpierw nagradzano wynalazców i naukowców, następnie popularyzatorów wiedzy, a z czasem także uczniów i studentów. Dziś festiwalowe konkursy obejmują zarówno wybitne osiągnięcia badawcze, jak i pierwsze eksperymenty młodych pasjonatów nauki.

2017: OFF Science – wynalazczość bez granic

Historia festiwalowych konkursów rozpoczęła się podczas 2. ŚFN w 2017 roku, kiedy zadebiutował OFF Science – Przegląd Garażowych Wynalazków. Jego celem było stworzenie przestrzeni dla niezależnych wynalazców, konstruktorów i pasjonatów technologii, którzy realizują własne pomysły poza profesjonalnymi laboratoriami. Na przestrzeni lat do konkursu zgłosiło się 157 pomysłodawców z 74 wynalazkami, z których nagrodzono 22 rozwiązania.

Od tego czasu OFF Science stał się jednym z najbardziej charakterystycznych punktów programu festiwalu. Prezentowane projekty pokazują, że innowacje mogą wynikać zarówno z zainteresowania nowymi technologiami, jak i z potrzeby rozwiązywania codziennych problemów. Oceniają je eksperci, ale swój głos ma również festiwalowa publiczność.

W kolejnych latach nagradzano wynalazki z bardzo różnych dziedzin. Wśród laureatów znalazły się m.in. rozwiązania wykorzystujące nowoczesne technologie, takie jak robot asystujący Bob, dron wyposażony w zestaw do reanimacji AED, oraz wynalazek AiBach umożliwiający grę na organach kościelnych bez udziału organisty. Doceniano również innowacyjne rozwiązania ekologiczne, takie jak stacja monitoringu jakości powietrza Teodor, metoda biodegradacji odpadów styropianowych z wykorzystaniem larw czy Aquacollector – przenośne urządzenie do zbierania zanieczyszczeń syntetycznych z akwenów.

Podczas 9. ŚFN w 2025 roku nagrodę główną zdobył projekt BioMata – inteligentna mata wspierająca prawidłową postawę ciała. Nagrodę publiczności otrzymał Senior Support System, natomiast nagrodę specjalną przyznano za wynalazek Barania Frania.

W 2026 roku, OFF Science zyskał nową, rozszerzoną formułę. Konkurs otworzył się jeszcze szerzej na indywidualnych twórców, zespoły, szkoły, organizacje i instytucje, niezależnie od wieku, wykształcenia czy doświadczenia uczestników. Nowa formuła podkreśla ideę, która od początku przyświeca OFF Science – wartościowe innowacje mogą powstawać wszędzie, a każdy pomysł zasługuje na szansę zaprezentowania go szerszej publiczności.

Laureaci poprzednich edycji są dostępni na stronie: O konkursie | 10. Śląski Festiwal Nauki Katowice 

2017: Śląska Nagroda Naukowa – wyróżnienie dla badaczy

Również podczas 2. ŚFN, 2 grudnia 2017 roku, po raz pierwszy wręczono Śląską Nagrodę Naukową. Wyróżniono wówczas badaczy i twórców reprezentujących trzy uczelnie: Uniwersytet Śląski, Politechnikę Śląską oraz Śląski Uniwersytet Medyczny. Już rok później, podczas 3. ŚFN w styczniu 2019 roku, nagrodzono przedstawicieli sześciu jednostek naukowych.

Od 2017 roku w ramach Śląskiej Nagrody Naukowej przyznano 101 nagród, natomiast od 2021 roku nominowano do niej 178 osób.

Otrzymują ją osoby pracujące na uczelniach współorganizujących Śląski Festiwal Nauki Katowice, mogący pochwalić się wybitnymi osiągnięciami, a także promują śląską naukę w Polsce i na świecie. Osoby nagrodzone wybiera Kapituła Nagrody, w skład której wchodzą prorektorzy ds. nauki uczelni współorganizujących ŚFN.

Śląska Nagroda Naukowa honoruje wybitne osiągnięcia naukowe i artystyczne osób związanych z uczelniami współorganizującymi festiwal. Jest wyrazem uznania dla dorobku badaczy, których praca przyczynia się do rozwoju poszczególnych dyscyplin i wzmacnia pozycję śląskiego środowiska akademickiego.

W ramach Śląskiej Nagrody Naukowej przyznawana jest nagroda w kategorii “Doktoranci” oraz nagrody specjalne - Nagroda Specjalna Prezydenta Miasta Katowice, Nagroda Specjalna za działalność na rzecz rozwoju śląskiej nauki , czy specjalne wyróżnienie przyznawane przez Kapitułę Nagrody, czyli Zasłużony dla Nauki Śląskiej.

Na przestrzeni kolejnych edycji nagroda stała się jednym z najważniejszych wyróżnień związanych z festiwalem. Jej laureaci reprezentują różne obszary wiedzy, a prezentowanie ich osiągnięć pozwala szerszej publiczności poznawać badania prowadzone na regionalnych uczelniach.

2020: POP Science – nauka potrzebuje popularyzatorów

Pod koniec 2019 roku do festiwalowych wyróżnień dołączyły Nagrody POP Science, przyznawane osobom, które skutecznie i atrakcyjnie dzielą się wiedzą. Pierwsze laureatki i laureatów poznaliśmy w styczniu 2020 podczas 4. ŚFN, a przez 6 edycji nominowano 90 osób, wręczono 30 nagród oraz 4 nagrody specjalne.

Konkurs obejmuje pięć kategorii: wideoblog, blog lub strona internetowa, podcast lub audycja radiowa oraz dwie kategorie regionalne pod wspólnym hasłem „Myśl globalnie, działaj lokalnie". Dzięki temu nagradzani są zarówno twórcy docierający do ogólnopolskiej publiczności, jak i osoby rozwijające popularyzację nauki w województwie śląskim.

Wśród laureatów kolejnych edycji znaleźli się m.in. dr Dawid Myśliwiec, twórca kanału „Uwaga! Naukowy Bełkot", autorzy „Crazy Nauki", Karolina Głowacka tworząca „Radio Naukowe” oraz dr Łukasz Lamża („Czytamy naturę").

O popularności konkursu świadczy zaangażowanie internautów, którzy współdecydują o wynikach. Już w pierwszej edycji oddano ponad 20 tysięcy głosów, a w 2025 roku przebiliśmy barierę 74 tysięcy głosów oddanych we wszystkich edycjach. 

Od 2023 roku wręczana jest również Nagroda Specjalna POP Science – Wybitny Popularyzator. Tytuł taki otrzymali dotychczas Wiktor Niedzicki, dr Tomasz Rożek, portal popularnonaukowy Pulsar oraz Jarosław Juszkiewicz.

POP Science poszerzył ideę festiwalowych nagród o ważny element: docenianie nie tylko tych, którzy prowadzą badania, ale również tych, którzy potrafią zainteresować ich wynikami innych.

2022: Młodzi dla przyszłości Śląska – głos młodego pokolenia

Wraz z rozwojem festiwalu coraz większą rolę zaczęły odgrywać konkursy skierowane do młodzieży, która ma pomysł na to, jak nauka zmienia życie. Podczas 6. ŚFN w 2022 roku zadebiutował konkurs „Młodzi dla przyszłości Śląska", umożliwiający uczniom szkół z województwa śląskiego prezentowanie własnych pomysłów naukowych. 

Uczestnicy zgłaszali projekty badawcze, eksperymenty i rozwiązania dotyczące m.in. ekologii, energetyki, zdrowia i nowych technologii. Autorzy wybranych prac mogli zaprezentować je podczas festiwalu przy swoim własnym stanowisku pokazowym, występując w roli twórców i wystawców, a nie tylko odbiorców nauki.

Konkurs kontynuowano podczas kolejnych edycji, również w czasie obchodów Europejskiego Miasta Nauki Katowice 2024. Inicjatywa umożliwiła młodym ludziom prezentowanie własnych osiągnięć przed festiwalową publicznością i rozwijanie zainteresowań badawczych.

W 2025 roku konkurs pojawił się w nowej formule pod nazwą „sChOOL Science – Fundusze Europejskie dla Młodych”, skierowany do uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych województwa śląskiego. Wśród 10 projektów zakwalifikowanych do drugiego etapu w kategorii szkół ponadpodstawowych znalazły się m.in. pomysły dotyczące wykorzystania bioplastiku z odpadów, rozwoju zielonych przestrzeni miejskich czy aplikacja wspierająca wykrywanie zmian nowotworowych w jamie ustnej.

Przez 3 edycje Konkursu Młodzi dla przyszłości Śląska – głos młodego pokolenia zgłoszono 47 projektów, 30 z nich zaprezentowano na stanowiskach ŚFN, a nagrodzono 15 laureatów i dwukrotnie wręczono nagrody specjalne.

W jednej edycji konkursu School Science zgłoszono aż 88 projektów w dwóch kategoriach, a nagrodzono 7 projektów (w zwycięskich zespołach znalazło się ok 35 osób).

2024: Dyktanda ŚFN – język też jest nauką

Podczas 8. i 9. edycji ŚFN program konkursów poszerzono o Dyktanda Śląskiego Festiwalu Nauki – dla rodzin i uczniów. Organizowane we współpracy z Poradnią Językową Uniwersytetu Śląskiego oraz Stowarzyszeniem „Via Linguae” konkursy połączyły rywalizację ortograficzną z popularyzacją wiedzy o języku polskim.

Włączenie konkursów językowych do programu ŚFN pokazało, że festiwalowe nagrody mogą promować nie tylko badania, wynalazczość i innowacje, lecz także wiedzę humanistyczną oraz kulturę języka.

Przez dwie edycje wzięło udział niemal 300 uczestników, w których wyłoniono 14 laureatów.

2025: nowe konkursy, nowe możliwości

Dziewiąta edycja festiwalu, zorganizowana w dniach 6–8 grudnia 2025 roku pod hasłem „Eksperymentuj!”, przyniosła kolejne inicjatywy skierowane przede wszystkim do studentów.

Jedną z nich był „Invent the Future. Katowice – Miasto Nauki Przyszłości”, współorganizowany z Miastem Katowice. W pierwszej edycji konkursu, pod hasłem „Smart, Healthy & Human City – miasto inteligentne, miasto zdrowe, miasto ludzkie”, blisko 50 studentek i studentów, podzielonych na 10 interdyscyplinarnych zespołów, miało 24 godziny na opracowanie innowacyjnych rozwiązań odpowiadających na wyzwania współczesnych miast. Uczestnicy łączyli wiedzę z różnych dziedzin, rozwijając pomysły dotyczące m.in. dobrostanu mieszkańców, więzi międzypokoleniowych i zrównoważonego transportu. Konkurs stworzył przestrzeń do współpracy środowiska akademickiego z otoczeniem miejskim, pozwalając młodym ludziom przełożyć wiedzę i kreatywność na propozycje konkretnych zmian pod okiem doświadczonych mentorów i ekspertów z Urzędu Miasta Katowice. Prezentacja projektów i ogłoszenie laureatów odbyły się podczas 9. Śląskiego Festiwalu Nauki Katowice. W pierwszej edycji mieliśmy 51 zgłoszeń, 44 uczestników, 10 opiekunów i 2 zwycięskie zespoły - oto “Invent the Future” w pigułce.

Do programu 9. Śląskiego Festiwalu Nauki Katowice dołączyły „Zespoły mocy. Konkurs projektów studenckich”, prezentujące efekty współpracy studentek i studentów Uniwersytetu Śląskiego z nauczycielkami i nauczycielami akademickimi. Inicjatywa umożliwiła przedstawienie projektów naukowych, dydaktycznych, społecznych i artystycznych realizowanych w ramach Systemu Motywacyjnego w Dydaktyce Akademickiej (SMoDA), w tym przedsięwzięć rozwijanych dzięki programowi „Współmyślenie, współdziałanie”. Podczas festiwalu zespoły prezentowały rezultaty swojej pracy w krótkich wystąpieniach ocenianych przez kapitułę konkursową i publiczność. Oprócz nagród za trzy pierwsze miejsca przyznano również Nagrodę Publiczności. Konkurs pozwolił nie tylko docenić zaangażowanie i pomysłowość studentów, lecz także pokazać znaczenie mentoringu, współpracy akademickiej i praktycznego wymiaru kształcenia. „Zespoły mocy” stały się tym samym przestrzenią, w której efekty wspólnej pracy studentów i kadry akademickiej mogły wyjść poza mury uczelni i dotrzeć do szerokiej publiczności. Podczas I edycji konkursu, która odbyła się 8 grudnia 2025 roku, na scenie zaprezentowało się aż 29 zespołów.

ŚFN nagradza coraz więcej

Historia konkursów Śląskiego Festiwalu Nauki pokazuje konsekwentne poszerzanie grona nagradzanych. OFF Science otworzył festiwal na niezależnych wynalazców, Śląska Nagroda Naukowa uhonorowała osiągnięcia środowiska akademickiego, a POP Science zwrócił uwagę na znaczenie popularyzowania wiedzy. Kolejne inicjatywy stworzyły możliwości prezentowania i rozwijania projektów przez uczniów i studentów, a dyktanda wprowadziły do festiwalowej rywalizacji również pasjonatów języka polskiego.

W ciągu dziewięciu edycji ŚFN rozwinął program konkursów i wyróżnień obejmujący różne dziedziny nauki, pokolenia i formy aktywności. Nagrody są nie tylko sposobem doceniania osiągnięć, ale również okazją do zaprezentowania projektów szerokiej publiczności, spotkania ekspertów i rozwijania nowych pomysłów.

Przed jubileuszową, dziesiątą edycją festiwalu jedno pozostaje niezmienne: ŚFN nagradza zarówno uznanych naukowców, jak i tych, którzy dopiero rozpoczynają swoją przygodę z odkrywaniem, tworzeniem i popularyzowaniem nauki.


Fot. Radek Struzik

Edycja