Przyroda

Czy plastik naprawdę znika, kiedy przestajemy go widzieć? Mikroplastik jest dziś obecny w wielu elementach naszego otoczenia, ale jego dalsza podróż pozostaje fascynującym naukowym śledztwem. Podczas wykładu prześledzimy drogę drobnych cząstek tworzyw – od przedmiotów codziennego użytku, przez wodę i glebę, aż po rośliny. Zobaczymy, skąd bierze się mikroplastik, jak może przemieszczać się w środowisku i dlaczego tak trudno go wykrywać. Zastanowimy się również, czy rośliny mogą stać się kolejnym etapem jego podróży.

Czy wiele prostych organizmów może razem tworzyć coś, co przypomina zbiorową inteligencję? Mrówki nie mają centralnego źródła dowodzenia, a jednak ich kolonie działają jak sprawne, inteligentne systemy. Podczas wykładu uczestnicy dowiedzą się, czym jest inteligencja roju na przykładzie mrówek i jak z prostych zasad obowiązujących w kolonii powstaje ich złożone zachowanie. Wykład połączy wiedzę teoretyczną z obserwacjami mrówek na żywo za pomocą specjalnej kamery, a także krótkim eksperymentem z udziałem publiczności.

Bursztyn to jeden z najbardziej fascynujących obiektów gemmologicznych spotykanych na terenie Polski — bywa wręcz nazywany naszym „kamieniem narodowym”. Ale czy naprawdę jest kamieniem? Jak powstawał i co potrafi opowiedzieć o świecie sprzed milionów lat? Czy można odczytać przeszłość zapisaną w jego wnętrzu? Podczas wykładu przyjrzymy się także temu, w jaki sposób bursztyn potrafi nas zaskoczyć, kiedy może wprowadzać w błąd, skąd wzięły się jego przypisywane właściwości lecznicze oraz czy scenariusz znany z Jurassic Park ma jakiekolwiek podstawy naukowe.

W XXI wieku miasta w Polsce i na świecie wykorzystują nowoczesne technologie i stają się tzw. inteligentnymi miastami. Te miasta zamieszkują liczne gatunki zwierząt, które wykształciły różne przystosowania do życia w bliskim sąsiedztwie człowieka. Niektóre zwierzęta tworzą na terenach miejskich znacznie większe populacje niż na obszarach poza ich granicami. Człowiek może stworzyć w miastach warunki sprzyjające różnym gatunkom zwierząt, zapewniając im pokarm i schronienie. Projektowane są przestrzenie, w których ptaki, ssaki i inne zwierzęta mogą czuć się bezpiecznie.

Temat zagrożeń zdrowotnych płynących ze strony gołębi miejskich pojawia się często: w mediach, w postaci ulotek rozwieszanych przez administratorów budynków na tablicach informacyjnych, w mediach społecznościowych, na oficjalnych stronach organów państwowych – Dyrekcji Ochrony Środowiska czy Sanepidu. Niestety, większość zamieszczanych tam informacji jest nieprecyzyjna, jest półprawdami, lub jest wprost nieprawdziwa, zwłaszcza w świetle badań naukowych prowadzonych na świecie w ostatnich kilkunastu latach.

Wykład poświęcony niezwykłym zjawiskom atmosferycznym, które tworzą na niebie prawdziwy spektakl natury. Uczestnicy poznają wybrane grupy meteorów – litometeory, fotometeory i  elektrometeory oraz mechanizmy fizyczne odpowiedzialne za ich powstawanie. Szczególna uwaga zostanie poświęcona zjawiskom optycznym, takim jak halo, tęcze czy miraże, a także efektownym wyładowaniom atmosferycznym.

Czy inteligencja zawsze oznacza słowa, liczby i algorytmy? A może kryje się także w subtelnym ruchu głowy?<br>Na przykładzie dwóch gatunków – Iguana iguana i Cyclura nubila – odkryjemy świat gadziej komunikacji: od head-bobbingu po ruch ogonem, pełniące kluczową rolę w ich relacjach.<br>Dowiesz się, jak legwany „rozmawiają”, jak reagują na człowieka oraz czy możliwe jest zbudowanie z nimi relacji opartej na zaufaniu.

Czy skały naprawdę tylko leżą i nic się z nimi nie dzieje? Podczas tego wykładu odkryjesz, że ich „życie” jest znacznie bardziej ekscytujące, niż się wydaje. Prześledzimy cykl skalny – od powstawania skał w gorącym wnętrzu Ziemi, przez ich rozpad i transport, aż po ponowne przeobrażenia. Dowiesz się, z czego zbudowane są skały i jakie procesy sprawiają, że nieustannie się zmieniają.

Inteligencja nie zawsze musi oznaczać mózg. W przyrodzie istnieje jej inny wymiar — inteligencja reakcji i przetrwania. Na przykładzie rozwielitek pokażemy, jak organizmy potrafią „odpowiadać” na środowisko w zaskakująco złożony sposób.<br>Omówimy zjawisko hormezy radiacyjnej, w którym niskie dawki promieniowania gamma mogą wywoływać korzystne reakcje adaptacyjne oraz sprawdzimy, jak zasolenie wody zmienia ich funkcjonowanie. Czy to przypadek czy biologiczna forma „uczenia się bez mózgu”?<br>

Somatyczna embriogeneza to niezwykły proces, w którym z pojedynczej komórki roślinnej może powstać cała roślina. Podczas wykładu wyjaśnione zostanie, jak naukowcy „przeprogramowują” komórki somatyczne, aby zaczęły rozwijać się jak zarodki. Omówione będą czynniki, które to umożliwiają, takie jak hormony roślinne, czy warunki stresowe. Szczególna uwaga zostanie poświęcona praktycznemu zastosowaniu tego procesu – klonowaniu roślin o pożądanych cechach.